De FIFA is een onderzoek gestart naar de Australische scheidsrechter Shaun Evans. De 38-jarige arbiter, die zondag fungeerde als assistent-VAR tijdens de WK-wedstrijd tussen Duitsland en Curaçao (7-1), maakte vlak voor de aftrap een handgebaar dat in verband wordt gebracht met extreemrechtse groeperingen en ‘White Power’.
Toen de videoscheidsrechters voor de wedstrijd aan de televisiekijkers werden voorgesteld, maakte Evans met zijn rechterhand een opvallend gebaar. Hij hield zijn duim tegen zijn wijsvinger en hield zijn drie andere vingers gestrekt. Hoewel dit gebaar decennialang wereldwijd bekendstond als het onschuldige ‘oké’-teken, heeft het de afgelopen jaren een veel donkerdere, dubbele betekenis gekregen.
De dubbele betekenis van het gebaar
In extreemrechtse kringen wordt het gebaar steeds vaker gebruikt om de suprematie van het blanke ras te symboliseren. De drie gestrekte vingers vormen daarbij de letter ‘W’ (White), terwijl de duim en wijsvinger samen de letter ‘P’ (Power) uitbeelden.
De associatie met racisme en haat is niet nieuw. De Amerikaanse Anti-Defamation League (ADL) bestempelde het gebaar in 2019 al als een haatsymbool. Een pijnlijk en berucht voorbeeld van dit gebruik kwam eveneens uit Australië: Brenton Tarrant, de terrorist die in 2019 vijftig mensen vermoordde in twee moskeeën in het Nieuw-Zeelandse Christchurch, maakte exact hetzelfde gebaar toen hij voor de rechter verscheen.
Scherpe kritiek van antidiscriminatieorganisatie Fare
Fare network, een organisatie die zich specialiseert in het bestrijden van ongelijkheid en discriminatie binnen het voetbal, reageerde onmiddellijk en scherp op het incident. Zij roepen de FIFA op om Evans per direct van het toernooi te sturen.
“De kijk van onze experts is dat het gebaar duidelijk een omgekeerd ‘oké-handgebaar’ is dat wereldwijd in extreemrechtse kringen wordt gebruikt als symbool van White Power”, stelt de organisatie in een verklaring. “Waarom gebruikt iemand in de VAR-kamer dit symbool op een mondiaal voetbalevenement terwijl hij weet dat de camera’s op hem gericht zijn? Het kan enkel gaan om het bewust tonen van een extreemrechts, neonazistisch symbool.”
Fare merkte bovendien op dat de regie van het WK de VAR-kamer bij de wedstrijden die later op de dag volgden, niet meer in beeld bracht. “Het publiek van zo’n groot evenement mag geen extremistische, extreemrechtse individuen te zien krijgen in de aanloop naar de aftrap. Het spreekt voor zich dat deze official niets meer te zoeken heeft op het wereldkampioenschap.”
Eerdere incidenten in de sportwereld
Het is niet de eerste keer dat het gebaar voor ophef zorgt in de sportwereld. Tijdens de Olympische Spelen van Parijs in 2024 werd de accreditatie van een onderaannemer ingetrokken nadat hij het gebaar tweemaal in beeld had gemaakt tijdens een skateboardfinale.
Ook in de Amerikaanse honkbalcompetitie (MLB) greep men al eens hard in. In mei 2019 verbood de Chicago Cubs een fan de toegang tot het stadion voor het leven, nadat hij het gebaar op de achtergrond van een live-uitzending had gemaakt. De club verklaarde destijds resoluut dat het ging om “een aanstootgevend handgebaar dat geassocieerd wordt met racisme”.
Onschuldig spelletje of bewuste actie?
Ondanks de zware beschuldigingen, waarschuwt de ADL ook voor het te snel trekken van conclusies. Het gebaar is immers eeuwenoud en wordt in veel culturen nog steeds gebruikt met de oorspronkelijke, positieve betekenis. Bovendien is het een populaire emoji en wordt het door scholieren wereldwijd gebruikt in een onschuldig spelletje (het zogenaamde circle game).
Het is dus theoretisch mogelijk dat Evans, een zeer ervaren scheidsrechter met meer dan 200 wedstrijden in de Australische competitie en WK-ervaring in Qatar (2022), zich simpelweg niet bewust was van de extreemrechtse connotatie. Evans zelf heeft nog niet gereageerd op de ontstane ophef.
Een woordvoerder van de FIFA heeft aan The Athletic bevestigd dat de wereldvoetbalbond op de hoogte is van het incident en een onderzoek is gestart, maar wilde verder geen inhoudelijk commentaar geven. Het is nu afwachten of de FIFA de harde lijn van Fare volgt, of oordeelt dat het om een onschuldige, zij het onhandige, actie ging.